۞ امام علی (ع) می فرماید:
عتکاف یعنی اینکه انسان، مدت معینی را از دنیا و همه ی تعلقات آن جدا شود و با دل بریدن از امور آن، در مسیر تقرب الهی گام بردارد تا از این طریق، با خداوند رحمن ارتباط خالصانه و عارفانه ای برقرار کرده و به زدودن پلیدی ها و زشتی ها از لوح ضمیر بپردازد. […]
عتکاف یعنی اینکه انسان، مدت معینی را از دنیا و همه ی تعلقات آن جدا شود و با دل بریدن از امور آن، در مسیر تقرب الهی گام بردارد تا از این طریق، با خداوند رحمن ارتباط خالصانه و عارفانه ای برقرار کرده و به زدودن پلیدی ها و زشتی ها از لوح ضمیر بپردازد. اعتکاف، شرایط و اعمال ویژه ای دارد که با توجه به فرا رسیدن ایام مخصوص اعتکاف در ماه مبارک رجب، قصد داریم در این مقاله به آنها بپردازیم. برای آشنایی با اعمال مخصوص اعتکاف، با ما همراه باشید.
واژه ی اعتکاف از ریشه ی «عکف» در لغت به معنی اقبال و روی آوردن به امری و ملازمت آن بر پایه ی خضوع و تعظیم است. البته در برخی از لغت نامه ها، به معنی درنگ کردن و ادامه دادن نیز آمده است. در اصطلاح فقه اسلام، مراد از عمل اعتکاف، آن است که انسان با هدف پرداختن به عبادت، در مسجد متوقف شود. اعتکاف کردن در صورتی که شخص نذرِ انجامِ آن را داشته باشد، بر شخص واجب میشود.[۱] اعتکاف عملی مستحب است که طی آن فرد به مدت حداقل ۳ شبانه روز در مسجد بیتوته کرده و روزه میگیرد و مشغول عبادت پروردگار می شود. اعتکاف از سنتهای پیامبر اکرم صلی الله است و انجام دادنِ آن شرایطی دارد که در ذیل به آنها خواهیم پرداخت.
امام خمینی قدس سره، در تعریف عمل اعتکاف چنین آورده اند که: «وَ هُوَ اللَّبَثُ فِی المَسجِدِ بِقَصدِ التَعّبُدِ بِهِ وَ لا یعتَبَرُ فِیه ضَمُّ قَصدِ عِبادَهٍ اُخری خارِجَهً عَنهُ وَ اِن کانَ هُو الاَحوِطه»؛ و آن، ماندن در مسجد به قصد عبادت است و قصد عبادتِ دیگر، در آن معتبر نیست. اگر چه احتیاط مستحب نیت عبادتی دیگر، در کنار اصل ماندن است.»
اعتکاف نیز مانند سایر عبادات، نیازمند ارتباط قلبی است و هر زمانی که به آن احساس نیاز کردیم، می توانیم آن را به جای آوریم، چنانچه بانو گوهرشاد، شخصی را که ادعای دلباختگی می کرد، به اعتکافِ چهل روزه در مسجد دعوت کرد و از این طریق، وی را از دام وسوسه های شیطان و آتش دوزخ رهایی داد. اما در منابع دینی و فقهی، برای عمل اعتکاف زمان بخصوصی ذکر شده است:
به گفته ام داوود پس از انجام دادن این اعمال، پسرش داوود آزاده شده و به خانه برگشته است. برخی از بزرگان و علمای نامیِ شیعه مانند شیخ طوسی و سید بن طاووس، انجام دادن اعمال ام داوود را برای برآورده شدن حاجات و رفع ظلم مؤثر دانستهاند.
لازم است که روزهای سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم ماه رجب را روزه بگیرد و در روز پانزدهم هنگام ظهر، غسل کرده و نماز ظهر و عصر را با رکوع و سجود نیکو و در مکان خلوتی که چیزی انسان را مشغول نکند و کسی با او سخن نگوید؛ به جای آورد. پس از اینکه سلام نماز را داد، رو به قبله نشسته و این سوره ها را بخواند:
شیخ در مصباح این طور بیان کرده است که داود بن سرحان از قول امام صادق علیه السلام روایت کرده که ایشان فرمودند در شب نیمه رجب، دوازده رکعت نماز بخوانید و در هر رکعت سوره ی حمد و توحید یکبار خوانده شود و پس از سلام نماز و پایان آن، هر یک از سوره های حمد و معوذتین و توحید و آیه الکرسى را چهار مرتبه تلاوت کرده و سپس ذکر تسبیحات اربعه «سُبْحانَ اللهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ وَلا اِلهَ اِلا اللهُ وَاللهُ اَکْبَرُ» چهار مرتبه گفته شود . پس از آن هم ذکر «اَللهُ اَللهُ رَبّى لا اُشْرِکُ بِهِ شَیْئا وَ ما شاَّءَ اللهُ لا قُوَّهَ اِلاّ بِاللهِ الْعَلِىِّ الْعَظیمِ» گفته شود.
نحوه خواندن نماز جناب سلمان
این نماز سی رکعت است که در سه نوبت اول رجب، نیمه رجب و آخر رجب خوانده میشود.
ده رکعت اول رجب: در اول رجب، ده رکعت خوانده میشود. در هر رکعت یک مرتبه سوره حمد و سه مرتبه سوره توحید و سه مرتبه سوره کافرون خوانده میشود. پس از سلام، نمازگزار دستها را بلند میکند و این دعا را می خواند: «لا إله إلا الله وحده لا شریک له، له الملک و له الحمد یحیی و یمیت و هو حی لا یموت بیده الخیر و هو علی کل شی ء قدیر اللهم لا مانع لما أعطیت و لا معطی لما منعت و لا ینفع ذا الجد منک الجد». پس از دعا صورت را با دستها مسح میکند.[۳]
ده رکعت نیمه رجب: همانند ده رکعت نخستین است و پس از پایان نماز، دستها را بلند کرده، این دعا را میخواند: «لا إله إلا الله وحده لا شریک له، له الملک و له الحمد یحیی و یمیت و هو حی لا یموت بیده الخیر و هو علی کل شی ء قدیر إلها واحدا أحدا فردا صمدا لم یتخذ صاحبه و لا ولدا.» و با دستها صورت خود را مسح میکند. [۴]
ده رکعت آخر رجب: در هر رکعت یک بار سوره حمد و سه بار توحید و سه مرتبه هم سوره کافرون را میخواند. پس از پایان نماز، دستها را بالا برده و چنین دعا میکند:
«لا إله إلا الله وحده لا شریک له له الملک و له الحمد یحیی و یمیت و هو حی لا یموت بیده الخیر و هو علی کل شی ء قدیر و صلی الله علی محمد و آله الطاهرین و لا حول و لا قوه إلا بالله العلی العظیم.» و سپس دستها را به صورت میکشد و حاجت خویش را طلب میکند. [۵]
از دیگر اعمال مخصوص اعتکاف، قرائت آیات قرآن کریم است. درباره اهمیت تلاوت آیات قرآن، پیامبر اکرم صلی الله فرموده اند: «ای سلمان! زمانی که مؤمنی آیات قرآن را تلاوت میکند، خداوند درهای رحمتش را به روی او میگشاید.»
در مراسم عبادی اعتکاف، مخصوصاً در اعمال ام داوود، سفارش به خواندن سوره هایی از قرآن کریم شده است که بیانگر اهمیت و نیز محبوبیت قرائت قرآن نزد خداوند است.
عمل توصیه شده ی دیگر برای ایام اعتکاف، توبه کردن به درگاه الهی و استغفار است. از امام صادق علیه السلام روایت شده است که حضرت رسول اکرم صلوات الله فرموده اند: «ماه رجب، ماه استغفار امت من است، پس در این ماه بسیار طلب آمرزش کنید که پروردگار بسیار آمرزنده و مهربان است و ماه رجب را «أصب» مى گویند زیرا که رحمت خداوند در این ماه بر امت من بسیار ریخته مى شود، پس بسیار بگوئید: «أَسْتَغْفِرُ اللهَ وَ أَسْأَلُهُ التَّوْبَهَ».
نماز شب از جمله نمازهای بافضیلت و محبوب در اسلام است. که نه تنها جزو اعمال پیشنهادی در ایام اعتکاف است بلکه خواندن و تداوم به نماز شب در سایر ایام نیز پیشنهاد شده است. در آیات و روایاتِ معصومین علیهم السلام، تأکید فراوانی بر انجام آن شده تا بدانجا که خداوند نماز شب را بر رسولش، حضرت محمد صلّی الله علیه واجب ساخته و چنین می فرماید: «قسمتی از شب را به نماز بایست؛ خدای تو، دوست دارد که تو را به مقام محمد برساند» [۶] بنابراین، شایسته است در بهترین شبها از بهترین ماهها که همان ایام البیض در ماه رجب، ماه خدای تعالی است، و در حال عبادت اعتکاف، از فضائل نماز شب غافل نشویم.
تمامی حقوق این سایت محفوظ است.
