شرایط اعتکاف‏

برای به جای آوردن صحیح عمل اعتکاف چند شرط لازم است:‏

• سلامت ‏‏عقل؛ داشتن سلامت عقلی برای انجام اعتکاف شرط است، بنا براین، عمل اعتکاف از شخص دیوانه، ولو اینکه دیوانه ی ادواری باشد البته در زمانِ حدوث‏‎ ‎‏دیوانگی و نیز از شخص مست و مانند او که فاقد عقل می باشند، صحیح نیست.‏
• نیّت؛ برای انجام عبادت اعتکاف نیت کند و در آن، به جز معیّن کردنِ اعتکاف، به قصد قربت و اخلاص، چیز دیگری‏‎ ‎‏معتبر نیست. و قصد وجهِ اعتکاف؛ یعنی، قصد وجوب (واجب) یا استحباب (مستحب)، مانند عبادات دیگر، لازم‏‎ ‎‏نیست.

نکته؛ رعایت قصد وجه به این صورت است که در اعتکافِ واجب، قصد وجوبِ اعتکاف کند‏‎ ‎‏و در اعتکاف مستحب، قصد استحبابِ آن را نماید، اگرچه پس از شروع اعتکاف و گذراندن اولین روز و دومین روز، روز سوم در اعتکاف مستحبی‏‎ ‎‏واجب می شود و بهتر است که از ابتدای نیّت، وجوب روز سوم را در نظر داشته باشد، بلکه در‏‎ ‎‏روز سوم نیّت خود را (به قصد وجوب) تجدید نماید. نکته مهم این است که وقت نیّت در آغاز عمل اعتکاف، ابتدای‏‎ ‎‏طلوع فجر روز اول است و تأخیر از آن جایز نیست، ولی برای معتکف جایز است که در اول‏‎ ‎‏شب یا در میان شب، عمل اعتکاف را شروع نماید یعنی از همان زمان که نیّت اعتکاف را شروع می کند،‏‎ ‎‏بلکه احتیاط (مستحب) آن است که شب اول را نیز در اعتکاف خود داخل کند و از اول شب‏‎ ‎‏نیّت نماید.‏

• ‏‏روزه گرفتن؛ اعتکاف بدون روزه گرفتن صحیح نیست.

البته لازم نیست که روزه حتماً برای‏‎ ‎‏اعتکاف باشد، بلکه روزه ی غیر اعتکاف هم صحیح است، چه واجب باشد، چه مستحب،‏‎ ‎‏خواه برای خودش روزه گرفته باشد و خواه به نیابت از شخص دیگری روزه گرفته باشد، بدون این که تفاوتی‏‎ ‎‏بین اقسام اعتکاف و انواع روزه داری باشد، حتی صحیح است اعتکافی را که نذر کرده یا برای‏‎ ‎‏انجام آن اجیر شده است، در ماه رمضان به جای آورد، البته به شرطی که قرینه ای که آن را منصرف به غیر ماه‏‎ ‎ ‏رمضان کرده باشد، در بین نباشد، بلکه اگر شخص، به جای آوردنِ اعتکاف را در روزهای معیّنی نذر کرده باشد و روزه ی نذر هم بر ذمه اش باشد، چنانچه روزه ی نذری را در ایام اعتکاف بگیرد، جایز است و نذرش به صحت ادا می شود.‏

• ‏‏ اعتکاف نباید کمتر از سه روز البته به همراه شب های ما بین آنها باشد.

البته بیشتر از سه روز‏‎ ‎‏مانعی ندارد و روزهای اعتکاف حداکثر ندارد، اگرچه بعد از هر دو روز اعتکاف، سومین روز آن واجب می شود. به این صورت که‏‎ ‎‏اگر مثلاً پنج روز اعتکاف کرده باشد، اعتکاف روز ششم بر او واجب می شود و اگر هشت روز اعتکاف کرده باشد، روز نهم‏‎ ‎‏بنابر احتیاط (واجب) واجب می شود و به همین ترتیب … و اینکه، منظور از روز، از طلوع فجر است تا زمان برطرف‏‎ ‎‏شدن سرخیِ آسمان از طرف مشرق، پس اگر از طلوع فجر (روز اول) تا هنگام غروب روز سوم اعتکاف‏‎ ‎ کرده باشد، صحیح است و داخل کردن شب اول و چهارم، در اعتکاف لازم نیست، اگرچه جایز‏‎ ‎‏است. و نیز این که اعتکاف، باید سه روز به طور تلفیق صحیح و کافی باشد، یعنی، اگر از ظهر روز‏‎ ‎‏اول شروع کند تا هنگام ظهر روز چهارم، محل تأمل و اشکال است.‏

• ‏‏اذن و اجازه ی کسی که اجازه اش، معتبر است، مثل اذن مستأجر نسبت به اجیر خاص در صورتی‏‎ ‎‏که اجاره به گونه ای باشد که صاحب اذن، مالک منفعتِ عمل اعتکاف باشد، در غیر این صورت اعتبار اذن او مشخص نیست،‏‎ ‎‏چه بسا در بعضی از موارد، معتبر نبودن آن مشخص و روشن است. مانند اذن شوهر نسبت به زن، اگر‏‎ ‎‏اعتکافِ زن با حق شوهر منافات داشته باشد، اگرچه محل اشکال است، لیکن نباید احتیاط ترک‏‎ ‎‏شود. و نیز اذن پدر ومادر نسبت به فرزنداشان، در صورتی که باعث اذیّت و حرج آنان باشد وگرنه اذن آنان‏‎ ‎‏معتبر نیست، اگرچه احوط (استحبابی) است.‏
• ‏‏ماندن در مسجد به طور مستمر؛ شرط صحت اعتکاف است.

بنابراین، اگر شخص معتکف، عمدی و به اختیار برای غیر آن‏‎ ‎‏جهاتی که بیرون رفتن از مسجد محل اعتکاف را تجویز می کند، از مسجد خارج شود، اعتکاف او باطل می شود؛‏‎حتی ‎‏اگر جاهل به حکم باشد، البته در صورتی که از روی فراموشی یا اکراه از مسجد خارج شود، باطل نمی شود.‏‎ ‎همچنین اگر بنا به بروز ضرورتی عقلی یا شرعی یا عرفی، خارج شود، مانند این که‏‎ ‎‏قضای حاجت (بول یا غائط ) کرده باشد و یا برای غسل جنابت و مانند این ها از مسجد خارج شود. ‎ غسل (جنابت) کردن در مسجد الحرام و مسجد النبی ‏‏‏جایز نیست و بر معتکف واجب‏‎ ‎‏است که تیمّم کرده و سپس برای غسل کردن از مسجد خارج شود. و در سایر مساجد هم اگر لازمه ی ‎‏غسل کردن توقف یا آلوده کردن مسجد باشد، جایز نیست، اما در غیر این صورت اشکالی ندارد و جایز است، بلکه (در این‏‎ ‎‏صورت) غسل کردن در مسجد احوط است، اگرچه بیرون رفتن برای غسل جایز است.‏